Gdy prace plastyczne w przedszkolu wykonują… dorośli. O dziecięcej samodzielności, uznaniu i potencjale twórczym

W wielu przedszkolach wciąż spotykamy te same obrazki: perfekcyjne prace plastyczne na gazetkach ściennych, ozdoby w oknach, zaproszenia czy prezenty dla rodziców i dziadków, które wyglądają jak wykonane przez zdolnego studenta ASP. Problem w tym, że często rzeczywiście tak wyglądają – bo zrobiły je panie nauczycielki, nie dzieci.

Powód?
Najczęściej ten sam: będzie szybciej, równo, ładnie i „reprezentacyjnie”.

Dlaczego to pozornie niewinne zjawisko jest tak ważne?

Wielu rodziców nie widzi w tym niczego niepokojącego. Liczy się efekt, a nie to, czy różyczkę z bibuły wykonała mała rączka, czy dorosły. Zdarza się też, że prace dzieci wydają się im nieporadne i mało atrakcyjne – więc perfekcyjny wyrób od nauczyciela wydaje się wręcz „na plus”.

Tymczasem takie praktyki mogą mieć realny wpływ na rozwój dziecka.
To właśnie w przedszkolu kształtuje się:

• motywacja do samodzielnego działania,

• poczucie sprawstwa,

• poczucie własnej wartości,

• gotowość do podejmowania wyzwań,

• poczucie, że moje wysiłki mają znaczenie.

Jeżeli w ich miejsce dostarczamy wyręczanie, poprawianie i „upiększanie”, wysyłamy dziecku sygnał:
„Twoje prace są niewystarczające. Damy coś lepszego.”

Publiczne prezentowanie prac – i pułapka dorosłej ingerencji

Wieszanie prac dzieci na tablicach czy ścianach ma sens – to forma zaspokojenia potrzeby uznania. I to bardzo ważnej potrzeby! Problem pojawia się wtedy, gdy prace te nie oddają możliwości dziecka, tylko… sprawność manualną dorosłego.

Patrząc na wystawy w różnych placówkach, często zastanawiam się, ile w tych pracach jest faktycznej dziecięcej samodzielności. O ile u dzieci rozwijających się typowo nadużywanie pomocy nie jest aż tak częste, o tyle w przypadku dzieci z niepełnosprawnościami widzę to zjawisko bardzo wyraźnie. Zdarza się też, że prace „żłobkowiczów” prezentują poziom, którego żadne dziecko w tym wieku nie jest w stanie osiągnąć.

I wtedy pojawia się proste pytanie:

Jaką wartość ma praca, której dziecko nie wykonało?
Czyje osiągnięcie tak naprawdę celebrujemy?

Kolorowanki – największy wróg dziecięcej samodzielności twórczej

Zbyt często proponujemy dzieciom kolorowanki, zamiast podać im „niewygodną” pustą kartkę. Kolorowanka narzuca: kontur, pomysł, granice, sposób realizacji. Dziecko wykonuje rzemieślniczą pracę, zamiast tworzyć.

Tymczasem pusty arkusz daje to, czego naprawdę potrzebują:

• wyobraźnię,

• eksperyment,

• ryzyko,

• samodzielny pomysł,

• przestrzeń na błędy i ich poprawianie.

Właśnie wtedy rozwija się potrzeba samorealizacji – która wcale nie jest abstrakcją. Dziecko w naturalny sposób chce tworzyć, decydować, odkrywać, wyrażać siebie.

„Choinka musi być zielona” – czyli jak zabija się twórczość

Spotkałam się kilkukrotnie z sytuacją, w której dorosły krytykował dziecko za niewłaściwy kolor.
Dlaczego chmurka jest różowa?
Dlaczego słońce jest niebieskie?
Dlaczego choinka nie jest zielona?

Takie reakcje, choć mogą wydawać się drobiazgiem, niosą za sobą komunikat:
„Twój pomysł jest niewłaściwy.”

A przecież dziecięca kreatywność często wyprzedza sposób myślenia dorosłych. Zamiast ją gasić, warto zapytać:

• Dlaczego wybrałeś ten kolor?

• Co chciałeś pokazać?

• Jak o tym myślałeś?

Może się okazać, że dziecko wykazało się pomysłowością, której dorosły nie dostrzegł.

Podsumowanie

Zamiast dążyć do perfekcji, dajmy dzieciom prawo do:

• nierównych linii,

• krzywych kółek,

• niebieskich choinek,

• odważnych pomysłów,

• własnych interpretacji,

• samodzielnych prób.

Bo to w tych „nieidealnych” pracach kryją się motywacja, rozwój, wyobraźnia i poczucie wartości dziecka.
Praca wykonana przez dorosłego może być piękna – ale nigdy nie zastąpi pracy wykonanej przez dziecko.